Lotnictwo odpowiada za niewielką, ale szybko rosnącą część emisji gazów cieplarnianych. Jego wpływ na klimat nie ogranicza się jednak do dwutlenku węgla – duże znaczenie mają też smugi kondensacyjne i inne efekty lotu na dużej wysokości. Wyjaśniamy, jak duży jest ten wpływ, jakie przepisy mają go ograniczyć i co może zrobić sam pasażer.
Ile CO2 emituje lotnictwo?
Według danych przytaczanych przez Komisję Europejską:
- w 2022 r. lotnictwo odpowiadało za ok. 2% światowych emisji CO2 – według Międzynarodowej Agencji Energetycznej było to prawie 800 mln ton,
- w Unii Europejskiej lotnictwo dało w 2022 r. ok. 4% emisji gazów cieplarnianych i prawie 14% emisji z transportu – więcej było tylko z transportu drogowego,
- według prognozy ICAO emisje z międzynarodowego lotnictwa mogą do 2050 r. wzrosnąć nawet trzykrotnie w porównaniu z 2015 r.
Smugi kondensacyjne i efekty inne niż CO2
Samolot na dużej wysokości emituje nie tylko CO2, ale też tlenki azotu, parę wodną i sadzę, a za nim mogą tworzyć się smugi kondensacyjne, które czasem przechodzą w chmury pierzaste. Według raportu Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA), na który powołuje się Komisja Europejska, te efekty odpowiadały w 2018 r. za ok. dwie trzecie wpływu lotnictwa na ocieplenie.
Opracowanie przygotowane dla EASA w 2026 r. szacuje, że lotnictwo łącznie – przez CO2, smugi i inne efekty – odpowiada za ok. 4% ocieplenia wywołanego przez człowieka. Wpływ smug jest bardzo nierównomierny: według jednego z modeli ok. 2% lotów odpowiada za 80% ich efektu, co daje szansę na ograniczenie go przez zmianę wysokości lub trasy wybranych lotów. Od 2025 r. linie lotnicze w UE muszą monitorować te efekty.
Unijny system handlu emisjami (EU ETS)
Od 2012 r. lotnictwo jest objęte unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji. Obecnie obejmuje on loty wewnątrz Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a ograniczenie to przedłużono „ostatni raz” do początku 2027 r. Od 2026 r. linie lotnicze nie dostają już bezpłatnych uprawnień – muszą je kupować na aukcjach. Część uprawnień (20 mln) zarezerwowano na wsparcie paliw SAF. W lipcu 2026 r. Komisja Europejska zaproponowała dalsze wzmocnienie systemu dla lotnictwa i żeglugi.
Dla lotów międzynarodowych z Europy i do Europy stosuje się globalny mechanizm CORSIA organizacji ICAO. W 2026 r. uczestniczy w nim 130 państw, a od 2027 r. ma objąć – z wyjątkami – wszystkie państwa ICAO. Linie muszą kompensować emisje przekraczające 85% poziomu z 2019 r. W Polsce mechanizm CORSIA wprowadziła do przepisów ustawa z 31 lipca 2026 r. o wsparciu zrównoważonego lotnictwa.
Paliwa SAF – obowiązkowe minimum w UE
Najważniejszym narzędziem ograniczania emisji ma być zrównoważone paliwo lotnicze (SAF) – wytwarzane m.in. z odpadów i biomasy albo syntetycznie. Rozporządzenie ReFuelEU Aviation wyznacza minimalny udział SAF w paliwie tankowanym na lotniskach w UE:
| Od roku | Minimalny udział SAF | W tym paliwa syntetyczne |
|---|---|---|
| — | — | — |
| 2025 | 2% | – |
| 2030 | 6% | średnio 1,2% |
| 2035 | 20% | 5% |
| 2040 | 34% | 10% |
| 2045 | 42% | 15% |
| 2050 | 70% | 35% |
Przepisy zakazują też tzw. tankowania na zapas: linia musi zatankować na danym lotnisku w UE co najmniej 90% paliwa potrzebnego na loty z tego lotniska w ciągu roku. Dzięki temu nie opłaca się omijać obowiązku, tankując tańsze paliwo poza UE.
Cel: zerowa emisja netto w 2050 r.
W 2022 r. państwa ICAO przyjęły długoterminowy cel zerowej emisji netto CO2 z międzynarodowego lotnictwa do 2050 r. Linie lotnicze zrzeszone w IATA zobowiązały się do tego już w 2021 r. Według IATA w 2050 r. największą część redukcji ma zapewnić SAF (65%), a resztę nowe napędy – wodorowe i elektryczne (13%), wychwytywanie CO2 (11%), kompensacja (8%) i lepsza efektywność operacyjna (3%). O nowych konstrukcjach piszemy w artykule o samolotach przyszłości.
Swoje emisje ograniczają też lotniska. Przykładem jest lotnisko Olsztyn-Mazury, które dzięki fotowoltaice i pompom ciepła zrezygnowało z ogrzewania olejem i zmniejszyło emisję CO2 o ok. 770 ton rocznie.
Jak podróżować odpowiedzialniej?
- Na krótkich trasach rozważ pociąg – zwłaszcza gdy podróż koleją trwa podobnie długo jak lot z dojazdem na lotnisko.
- Wybieraj loty bez przesiadek – start i wznoszenie to najbardziej paliwochłonne etapy lotu.
- Pakuj się lekko – im lżejszy samolot, tym mniej paliwa spala.
- Wybieraj nowsze samoloty – nowe konstrukcje, takie jak Airbus A350 czy A220, zużywają mniej paliwa niż poprzednicy.
- Sprawdź ofertę linii – część przewoźników pozwala dopłacić do paliwa SAF lub kompensacji emisji.
Najczęstsze pytania
Według Komisji Europejskiej lotnictwo odpowiadało w 2022 r. za ok. 2% światowych emisji CO2. Licząc też smugi kondensacyjne i inne efekty, odpowiada za ok. 4% ocieplenia wywołanego przez człowieka.
Zrównoważone paliwo lotnicze, wytwarzane m.in. z odpadów, biomasy lub syntetycznie. Od 2025 r. stanowi co najmniej 2% paliwa tankowanego na lotniskach w UE, a w 2050 r. ma stanowić 70%.
Tak. Smugi kondensacyjne, które przechodzą w chmury pierzaste, zatrzymują ciepło. Według danych EASA efekty inne niż CO2 odpowiadały w 2018 r. za ok. dwie trzecie wpływu lotnictwa na ocieplenie.
Cel zerowej emisji netto CO2 do 2050 r. przyjęły zarówno państwa ICAO (dla lotnictwa międzynarodowego), jak i linie lotnicze zrzeszone w IATA.
[…] i konstrukcje, które obniżają masę samolotu, a tym samym przyczyniają się do zmniejszenia zużycia paliwa. Zastosowanie wyjątkowo lekkich, a zarazem wytrzymałych materiałów, takich jak kompozyty […]