Historia lotnictwa – od braci Wright i pierwszych linii lotniczych po odrzutowce i Concorde’a

Od pierwszego lotu samolotu z napędem do regularnych rejsów odrzutowcami przez Atlantyk minęło zaledwie 55 lat. Przedstawiamy najważniejsze momenty w historii lotnictwa – od braci Wright, przez pionierskie przeloty i narodziny linii lotniczych, po erę odrzutowców i polskie karty tej historii.

Bracia Wright i pierwszy lot (1903)

17 grudnia 1903 r. w Kitty Hawk w Karolinie Północnej bracia Orville i Wilbur Wright wykonali pierwsze loty samolotem z napędem. Według amerykańskiego Muzeum Lotnictwa i Kosmonautyki (Smithsonian) pierwszy lot, pilotowany przez Orville’a, trwał 12 sekund i miał 36 m długości. Tego dnia bracia polecieli czterokrotnie, a ostatni lot, pilotowany przez Wilbura, trwał 59 sekund na dystansie ok. 256 m. Oryginalny Wright Flyer można dziś oglądać w Waszyngtonie.

Pionierzy: Blériot i pierwsza linia lotnicza

• 25 lipca 1909 r. – Francuz Louis Blériot jako pierwszy przeleciał samolotem nad kanałem La Manche, z okolic Calais do Dover, w ok. 36 minut. Za ten wyczyn otrzymał nagrodę dziennika „Daily Mail”.
• 1 stycznia 1914 r. – na Florydzie ruszyła pierwsza regularna linia lotnicza na samolotach: St. Petersburg–Tampa Airboat Line. Łodzią latającą pilotowaną przez Tony’ego Jannusa poleciał pasażer, który kupił bilet na aukcji za 400 dolarów. Lot trwał 23 minuty.
• 7 października 1919 r. – powstały holenderskie linie KLM. Pierwszy rejs wykonały w maju 1920 r. z Londynu do Amsterdamu. To najstarsza linia lotnicza na świecie działająca pod pierwotną nazwą.

Przez Atlantyk: Alcock i Brown, Lindbergh

W nocy z 14 na 15 czerwca 1919 r. Brytyjczycy John Alcock i Arthur Brown wykonali pierwszy przelot nad Atlantykiem bez międzylądowania – samolotem Vickers Vimy z Nowej Fundlandii do Irlandii, w ponad 16 godzin.

Osiem lat później, 20–21 maja 1927 r., Charles Lindbergh jako pierwszy samotnie przeleciał nad Atlantykiem bez lądowania – z Nowego Jorku do Paryża samolotem „Spirit of St. Louis”, w 33,5 godziny. Zdobył nagrodę 25 tys. dolarów, a na lotnisku pod Paryżem czekało na niego ok. 100 tys. osób.

Polskie karty historii

PLL LOT rozpoczęły działalność 1 stycznia 1929 r. Pierwsza flota liczyła nieco ponad 20 samolotów, a symbol żurawia linia stosuje od samego początku. W latach 30. LOT wstąpił do IATA, a dziś lata do ponad 100 miejsc na czterech kontynentach.

W 1933 r. Stanisław Skarżyński przeleciał nad południowym Atlantykiem małym samolotem RWD-5bis. Z Saint-Louis w Senegalu do Maceió w Brazylii pokonał 3582 km, ustanawiając międzynarodowy rekord odległości w swojej klasie – według IPN leciał w garniturze. RWD-5bis to najmniejszy samolot, który przeleciał nad Atlantykiem, a cały rajd Skarżyńskiego liczył ponad 18 tys. km.

Historię polskiego lotnictwa można poznać w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, działającym na terenie dawnego lotniska Rakowice-Czyżyny – jednego z najstarszych w Polsce.

Era odrzutowców

• 1952 – brytyjski de Havilland Comet jako pierwszy odrzutowy samolot pasażerski wszedł do regularnej służby w liniach BOAC, na trasie Londyn–Johannesburg. Po katastrofach w 1954 r., spowodowanych zmęczeniem metalu kabiny ciśnieniowej, jego kariera załamała się – zbudowano tylko 114 Cometów.
• 1958 – Pan Am rozpoczął regularne loty Boeingiem 707 z Nowego Jorku do Paryża. Powstało 865 egzemplarzy tego modelu.
• 1970 – 22 stycznia pierwszy rejs pasażerski odbył Boeing 747, na trasie Nowy Jork – Londyn. „Jumbo jet” zrewolucjonizował dalekie podróże.
• 1976 – 21 stycznia rejsy pasażerskie rozpoczął naddźwiękowy Concorde. Latał do 2003 r.

Lotnictwo dziś

Dziś samoloty wykonują dziesiątki milionów lotów rocznie – według IATA w 2025 r. było ich 38,7 mln – a lotnictwo pasażerskie jest jednym z najbezpieczniejszych środków transportu. Polskie lotniska obsłużyły w 2025 r. ponad 66 mln pasażerów (więcej w zestawieniu lotnisk w Polsce). Kolejny rozdział historii piszą nowe napędy i paliwa – o nich w artykule o samolotach przyszłości.

Najczęstsze pytania